Τό ἄκτιστο φῶς. Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

Τό ἄκτιστο φῶς

Ὑπάρχουν ὅμως καί ἄλλες ἀνώτερες ἐμπειρίες τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀνώτερη ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ θέα τοῦ ἀκτίστου Φωτός. Αὐτό τό Φῶς εἶδαν οἱ μαθητές τοῦ Κυρίου στό Ὄρος τῆς Μεταμορφώσεως. Εἶδαν τόν Χριστό νά λάμπει Ὅλος σάν τόν ἥλιο μέ ἕνα οὐράνιο καί θεῖο φῶς, τό ὁποῖο δέν ἦταν ὑλικό, κτιστό φῶς, ὅπως εἶναι τό φῶς τοῦ ἡλίου ἤ τά ἄλλα κτιστά φῶτα. Ἦταν ἄκτιστο Φῶς, δηλαδή τό Φῶς τοῦ Θεοῦ, τό Φῶς τῆς Ἁγίας Τριάδας.

Αὐτοί πού καθαρίζονται τελείως ἀπό τά πάθη τους κι ἀπό τήν ἁμαρτία και προσεύχονται μέ ἀληθινή καί καθαρά προσευχή, ἀξιώνονται αὐτῆς τῆς μεγάλης ἐμπειρίας, νά ἰδοῦν τό Φῶς τοῦ Θεοῦ ἀπ’ αὐτήν τή ζωή. 
Κι ὄχι μόνο τό βλέπουν ἀπό τώρα, ἀλλά καί οἱ ἄλλοι τούς βλέπουν ἀπό τώρα μέσα σ’ αὐτό τό Φῶς. Διότι αὐτό τό Φῶς περιβάλλει τούς Ἁγίους. Ἐμεῖς δέν τό βλέπουμε, ἀλλά οἱ καθαροί στήν καρδιά καί ἅγιοι τό βλέπουν. 
Τό φωτοστέφανο πού εἰκονίζεται γύρω ἀπό τά πρόσωπα τῶν Ἁγίων εἶναι τό Φῶς τῆς Ἁγίας Τριάδας, πού τούς ἔχει φωτίσει καί ἁγιάσει. Στό βίο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου διαβάζουμε ὅτι, ὅταν ὁ Ἅγιος προσευχόταν στό κελί του, τόν ἔβλεπαν νά λάμπει ὅλος ἀπό τό ἄκτιστο Φῶς, τό ὁποῖο τόν περιαύγαζε. Καί σέ πολλούς βίους τῶν Ἁγίων βλέπουμε τό ἴδιο⁶.

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος ΣΤ. Τελευταῖο

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος ΣΤ'

Καί τό σημεῖο αὐτό εἶναι πολύ σημαντικό, ὅτι τό Ἄκτιστο Φῶς δέν γίνεται θεατό μέ τούς συνήθεις ὀφθαλμούς ἀλλά μέ αἰσθήσεις πνευματικές, ἀφοῦ οἱ σωματικές αἰσθήσεις μόνες τους εἶναι ἀνεπαρκεῖς γιά τέτοιο ὑπερφυές ὅραμα.
Ἀκολουθεῖ ὁ σύντομος ἐπίλογος:
«Ταῦτα ὑπό τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν· ταῦτα παρά τῶν ἡμετέρων Πατέρων παρελάβομεν· ταῦτα διά τῆς μικρᾶς ἔγνωμεν πείρας· ταῦτα καί τόν ἐν Ἱερομονάχοις τιμιώτατον καί ἀδελφόν ἡμέτερον Κύρ Γρηγόριον, ὑπέρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων συγγραψάμενον, ὡς ταῖς τῶν Ἁγίων ἀκριβῶς ἑπόμενα παραδόσεσι, πρός πληροφορίαν τῶν ἐντυγχανόντων ὑπεγράψαμεν»17.
Ὅσα ὡμολογήσαν ὁ ἅγιος Γρηγόριος καί οἱ μετ’ αὐτοῦ Πατέρες τά παρέλαβαν ἀπό τάς Γραφάς καί ἀπό τούς Πατέρες (ἐννοεῖ καί τούς μυήσαντας αὐτούς στόν ἡσυχασμό).  Αὐτά τά ἐγνώρισαν διά τῆς μικρᾶς των πείρας, ὅπως λέγουν μέ ταπείνωσι. Τήν πεῖρα τῆς μετανοίας, τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς ἐλλάμψεως καί τελικά τῆς θεοπτίας καί θεώσεως. Ἡ προσωπική αὐτή πεῖρα τούς κατέστησε ἀπλανεῖς δέκτας καί μεταλαμπαδευτάς τῆς κοινῆς πείρας τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Ε'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Ε'

Στό ἕκτο «ὅστις» ὁ ἅγιος Γρηγόριος  ἀνάφέρεται σ’ αὐτούς πού δέν παραδέχονται ὅτι στά σώματα αὐτῶν πού προκόπτουν κατά Θεόν «ἐνσημαίνονται», ἀποτυπώνονται, πνευματικές καταστάσεις πού προέρχονται ἀπό τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πού ἔχουν στήν ψυχή τους.
Ἀναφέρεται ἐπίσης σ’ αὐτούς πού ἀπάθεια ὀνομάζουν τήν καθ’ ἕξιν νέκρωσι τοῦ παθητικοῦ μέρους  τῆς ψυχῆς καί ὄχι τήν μεταμόρφωσί του, πού εἶναι καθ’ ἕξιν στροφή τῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς πρός τά ἀνώτερα, δηλαδή ὁλική ἀποστροφή τῶν κακῶν καί στροφή πρός τά καλά.
 Αὐτοί, λέγει ὁ Ἅγιος, δέν λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐφ’ ὅσον τό σῶμα θά μετάσχῃ μέ τήν ψυχή στά ἀπόρρητα ἀγαθά, ἀσφαλῶς θά συμμετάσχῃ καί τώρα κατά τό δυνατόν στήν Χάρι πού χορηγεῖ ὁ Θεός μυστικά καί ἀπόρρητα στόν κεκαθαρμένο νοῦ15.
Ἐδῶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος μᾶς διδάσκει δύο πολύ βασικές ἀλήθειες τῆς Ὀρθοδόξου ἀνθρωπολογίας. Ἡ πρώτη ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ καθαιρόμενος καί ἁγιαζόμενος πιστός λαμβάνει ἐμπειρία τῆς Χάριτος ὄχι μόνο στήν ψυχή ἀλλά καί στό σῶμα του. Καί αὐτό εἶναι δίκαιο, ἀφοῦ τό σῶμα συναγωνίζεται μέ τήν ψυχή. Ὑπενθυμίζω τήν Ὀρθόδοξο ἀσκητική, πού εἶναι ἀσκητική τοῦ ὅλου ἀνθρώπου ὡς ψυχοσωματικῆς ἑνότητος (π.χ. μετάνοιες, ὀρθοστασίες, ἀγρυπνίες κ.λ.π.).

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Δ'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Δ'

Τό τρίτο «ὅστις» ἀναφέρεται σέ ἐκείνους πού ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι Μασσαλιανοί ὅσοι λέγουν ὅτι ὁ νοῦς ἑδρεύει στήν καρδιά ἤ στόν ἐγκέφαλο.
Σύμφωνα μέ τήν πατερική καί νηπτική ἀνθρωπολογία, ἡ οὐσία τοῦ νοῦ εἶναι στήν καρδιά, ἀλλά ἡ ἐνέργειά του ε ἶναι στόν ἐγκέφαλο11. Ἡ προσευχή πού γίνεται στήν καρδιά, ὅταν ἡ ἐνέργεια τοῦ νοῦ ἐπιστρέφῃ σ’ αὐτήν, εἶναι ἡ τελεία προσευχή.
Ἡ ἄσκησις νά συγκεντρώσουμε τόν νοῦ μας, νά τόν ἀπαλλάξουμε ἀπό κάθε διάχυσι καί διασκορπισμό καί νά τόν βυθίσουμε στήν καρδιά, ὁδηγεῖ στήν ἀληθινή προσευχή. Ἔτσι ἡ προσευχή μας δέν εἶναι κάτι τό διανοητικό μόνο ἀλλά προσευχή τοῦ ὅλου ἀνθρώπου ἀπό τό κέντρο του, τήν καρδιά ἑνωμένη μέ τοῦ νοῦ.

Τό τέταρτο «ὅστις» ἀναφέρεται σ’ ἐκείνους πού λέγουν ὅτι «τό ἐν Θαβωρίῳ τούς μαθητάς περιαστράψαν φῶς»12 εἶναι φάντασμα ἤ σύμβολον πού φαίνεται καί χάνεται, δέν ὑπάχρει καθ’ ἑαυτό καί εἶναι ἐνέργεια κατωτέρα τῆς νοήσεως.  Αὐτοί ἀντιλέγουν στούς Ἁγίους, οἱ ὁποῖοι ὀνομάζουν τό φῶς αὐτό ἀπόρρητο, ἄκτιστο, αἰώνιο, ἄχρονο, ἀπρόσιτο, ἄπλετο, ἀπεριόριστο, ἀθέατο σέ Ἀγγέλους καί ἀνθρώπους, ἀρχέτυπο καί ἀναλλοίωτο κάλλος, δόξα τοῦ Θεοῦ, δόξα τοῦ Χριστοῦ, δόξα τοῦ Πνεύματος, ἀκτῖνα τῆς θεότητος καί τά ὅμοια.

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Γ'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Γ'

Τό δεύτερο «ὅστις» ἀναφέρεται σέ ὅσους πιστεύουν ὅτι ἡ τελεία ἕνωσις μέ τόν Θεόν εἶναι ἀποτέλεσμα μιμήσεως τοῦ Θεοῦ ἤ ἐξωτερικῆς σχέσεως μέ Αὐτόν, ὅπως εἶναι ἡ ἕνωσις δύο ἀγαπωμένων καί ὁμοψύχων ἀνθρώπων, καί πού ἐπίσης πιστεύουν ὅτι ἡ θεοποιός Χάρις του Θεοῦ εἶναι ἕξις -ἱκανότης ἀποκτηθεῖσα διά συνηθείας- τῆς λογικῆς φύσεως, πού ἐπιτυγχάνεται μέ μόνη τήν μίμησι, καί ὄχι ὑπερφυής ἔλλαμψις καί ἀπόρρητος καί θεία ἐνέργεια, ἡ ὁποία «ὁρᾶται ἀοράτως» ἀπό τούς ἀξίους καί «νοεῖται ἀπερινοήτως».
Ὁ φρονῶν τά ἀνωτέρω ἔχιε περιπέσει στήν ἀπάτη τῶν Μασσαλιανῶν9.
Ἡ θεώσις, κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο, δέν εἶναι ἀποτέλεσμα φυσικῆς δυνάμεως, διότι ὡς φυσικό κατόρθωμα δέν θά ἦτο δῶρο Θεοῦ καί δέν θά ἔκανε τόν θεούμενο ἄνθρωπο ἀνώτερο τῶν φυσικῶν του ὁρίων. Ἡ χάρις ὅμως τῆς θεώσεως ὑπερβαίνει τήν φύσι καί τήν ἀρετή καί τήν γνῶσι, κατά τόν ἅγιο Μάξιμο.
Διότι κάθε ἀρετή καί ἡ ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπό ἐμᾶς μίμησις τοῦ Θεοῦ κάνει τόν ἐνάρετο ἄνθρωπο κατάλληλο γιά τήν θεία ἕνωσι· τήν ἀπόρρητο ὅμως ἕνωσι πραγματοποιεῖ ἡ θεία Χάρις.
Ἡ ἀπόκτησις τῆς ἀρετῆς καί ἡ μίμησις τοῦ Θεοῦ ποτέ δέν ἠμπορεῖ νά εἶναι ὁ τελικός σκοπός τοῦ ἀσκουμένου μοναχοῦ καί χριστιανοῦ, γιατί τότε θά κατέληγε στήν φαρισαϊκή αὐτοδικαίωσι. Αὐτά εἶναι ἀπαραίτητα ὡς μέσα, ὥστε ὁ ἀγωνιζόμενος νά γίνῃ δεκτικός τῆς θείας Χάριτος.

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Β'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Β'

Ὁ τόμος συντάσσεται «διά τούς ἐξ ἰδίας ἀπειρίας καί τῆς πρός τούς ἁγίους ἀπειθείας ἀθετοῦντας τάς τοῦ Πνεύματος μυστικάς ἐνεργείας κρεῖττον ἤ λόγος ἐν τοῖς κατά πνεῦμα ζῶσιν ἐνεργουμένας καί δι’ ἔργων φανερουμένας, ἀλλ’ οὐ διά λόγων ἀποδεικυμένας»2.
Σέ τέσσαρες σειρές ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς μᾶς εἶπε τά βασικά στοιχεῖα τῆς πλάνης τοῦ Βαρλαάμ, χωρίς νά τόν ὀνομάσῃ. Οἱ Βαρλααμῖται ἀπορρίπτουν τίς μυστικές ἐνέργειες τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, δηλαδή τίς ἐνέργειες πού δίδουν τήν ἐμπειρία τῆς θέωσεως, διότι δέν ἔλαβαν πεῖραν τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, ἀλλά καί δέν πείθονται στούς ἁγίους πού ἔχουν αὐτές τίς ἐμπειρίες.
Οἱ μυστικές αὐτές ἐνέργειες, μέ τρόπο πού ὑπερβαίνει τόν λόγο, ἐνεργοῦνται σέ ὅσους ζοῦν πνευματικά καί φανερώνονται μέ ἔργα χωρίς νά ἀποδεικύνωνται μέ λόγια.
Προϋπόθεσις γιά νά γνωρίσῃ κανείς αὐτές τίς μυστικές ἐνέργειες δέν εἶναι ἡ κοσμική γνῶσις καί σοφία, ἀλλά ἡ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ζωή.  Γι’ αὐτό καί δέν ἀποδεικνύονται μέ διανοητικά ἐπιχειρήματα, ἀλλά φανερώνοται μόνο μέ ἔργα, δηλαδή τά ἔργα τῶν θεωμένων ἀνθρώπων.
Τό κείμενο τοῦ Τόμου πού ἀκολουθεῖ ἀποτελεῖ μία ἐκτενεστέρα ἀνάλυσι τῆς ἐπιγραφῆς.
Στόν πρόλογο ὁ ἅγιος Γρηγόριος συγκρίνει ὅσα συνέβησαν στήν Παλαιά Διαθήκη μέ ὅσα συμβαίνουν τώρα στόν χρόνο μεταξύ πρώτης καί δευτέρας παρουσίας τοῦ Χριστοῦ.

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης Μέρος Α'

Ἡ Μοναχικὴ ζωὴ κατὰ τὸν Ἁγιορειτικό Τόμο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Μέρος Α'

                                                                                    

Εἰσηγήσεις εἰς τήν ἡμερίδα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Βεροίας καί Ναούσης μὲ θέμα: «ΑΣΚΗΣΙΣ ΚΑΙ ΘΕΩΣΙΣ. Ἡ ζωή καί ἡ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ», 22 Μαρτίου 1997.

Ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Μοναχισμὸς ὀφείλουν πολλὰ στούς πρώτους ἀλλά καί στούς μεταγενεστέρους μοναχούς, κοινοβιάρχας καί νομοθέτας τοῦ κοινοβίου.
 Τόν Μ. Ἀντώνιο, τόν ἅγιο Παχώμιο, τόν Μ.Βασίλειο, τόν ἅγιο Θεόδωρο τόν Στουδίτη καί ἄλλους.
Ἐξ ἴσου ὅμως πολλά ὀφείλουμε καί στόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ, πού μέ τούς σθεναρούς ἀγῶνες του κατά τοῦ Βαρλαάμ ἔσωσε τήν Ἐκκλησία καί τόν Ὀρθόδοξο μοναχισμό ἀπό τόν Δυτικό οὐμανισμό, τόν ὀρθολογισμό καί τήν αἵρεσι.
Ἐάν σήμερα ἡ Ὀρθδόξος Ἐκκλησία εὐαγγελίζεται τήν θέωσι καί ὁδηγεῖ στήν θέωσι τά μέλη της, αὐτό ὀφείλεται κυρίως στούς ἀγῶνες καί τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου.
Ἐάν σήμερα ὁ ἁγιορείτικος καὶ ἁπανταχοῦ Ὀρθόδοξος μοναχισμός δατηρῇ τόν ἡσυχαστικό του χαρακτῆρα καί σκοπεύῃ ὄχι στήν κατάκτησι τοῦ κόσμου μέ τήν δρᾶσι, ἀλλά στήν μεταμόρωσί του διά τῆς ἐν ἡσυχίᾳ προσευχῆς καί λατρείας τοῦ Θεοῦ, αὐτό τό ὀφείλουμε κυρίως στόν ἅγιο Γρηγόριο.
Στόν ἀγῶνα του κατά τοῦ Βαρλαάμ ὁ ἅγιος Γρηγόριος εἶχε ἕνα δυνατό ὅπλο. Τόν Ἁγιορείτικο Τόμο. Μία εὐσύνοπτο ὁμολογία πίστεως ( στήν Φιλοκαλία καταλαμβάνει 6 σελίδες), πού ὁ ἴδιος συνέγραψε καί ὑπέργραψαν οἱ σημαντικότερες προσωπικότητες τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Ἡ προσωπική θέωσις προϋπόθεσις τῆς ἀσκουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ποιμαντικῆς τῆς θεώσεως. Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Π. Γεώργιος Καψάνης

Ἡ προσωπική θέωσις προϋπόθεσις τῆς ἀσκουμένης ὑπ’ αὐτοῦ ποιμαντικῆς τῆς θεώσεως

                                                                     

Ὁ κήρυξ, διδάσκαλος καί χειραγωγός στήν ἀπόρρητο ἕνωσι μέ τόν Θεό, τήν θέωσι, ἦτο ὁ ἴδιος φορεύς αὐτῆς τῆς χάριτος.
Ὡς μοναχός, ἀσκητής καί ἡσυχαστής στό Ἅγιον Ὄρος, ἔπαθε καί ἔμαθε τήν θέωσι.
Διήνυσε ἐν ὑπομονῇ, ὑπακοῇ καί προσευχῇ τά στάδια τῆς καθάρσεως, ἐλλάμψεως καί φωτισμοῦ, καί ἔτσι διά τῆς πράξεως ἀνῆλθε στήν θεωρία.
Δέν ἐπεζήτησε τήν ἱερωσύνη καί ἀριχερωσύνη. Ὑπῆρξε θεόκλητος καί ὄχι αὐτόκλητος33.
Ἐξῆλθε τοῦ Ἁγίου Ὄρους γιά τήν ἀνάγκη τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά ἔμεινα πάντα ἡσυχαστής ἐν μέσῳ ὅλων τῶν θορύβων τοῦ κόσμου, τῶν ἐκκλησιαστικῶν του ἀγώνων καί δοκιμασιῶν.
Οὔτε στήν φυλακή, ἤ στήν αἰχμαλωσία, ἤ στήν ἐξορία ἄφησε τήν νῆψι καί τήν προσευχή.
Κατώρθωσε, κατά τόν βιογράφο του, ὁ ἴδιος κάθε ἀρετή καί ἐχρημάτισε στούς  συγχρόνους καί τούς μεταγενεστέρους του στάθμη καί κανών τῶν ἀρετῶν34.
Κατά τόν ἴδιο βιογράφο, γνωρίσματα ἰδιαίτερα καί οἰκειότατα τῆς ὄντως μεγάλης ἐκείνης ἀρετῆς καί ψυχῆς εἶναι τά ἀκόλουθα:

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Γ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Προϋποθέσεις ἀληθοῦς ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ

Τρίτη βασική θεολογική προϋπόθεσις εἶναι ὅτι καμμία ἐμπειρία καί θελολογία δέν ἠμπορεῖ νά εἶναι ἀσφαλής καί γνησία, ἐφ’ ὅσον ἀποτελεῖ ἀτομική ἐμπειρία καί δέν κατοχυρώνεται μέσα στήν  καθολική ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας.  Διά τῶν Μυστηρίων τῆς Ἐκκλησίας οἰκειούμεθα τή θεία Χάρι καί αὐτῆς τῆς Χάριτος λαμβάνουμε τήν ἐμπειρία.
Οἱ ἐκτός ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας ἀτομικές ἐμπειρίες κινδυνεύουν νά εἶναι ψυχολογικές ἤ δαιμονικές καί πάντως ὄχι τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ. Αὐτὸν τόν κίνδυνο διατρέχουν μέλη τῆς Ἐκκλησίας πού ζητοῦν τέτοιες ἐμπειρίες χωρίς μυστηριακή ζωή, χωρίς ἀκραιφνῶς ὀρθόδοξο πίστι καί χωρίς ὑπακοή σέ ἀπλανῆ Πνευματικό Πατέρα.
Πολλές τέτοιες λανθασμένες ἐμπειρίες καί θεολογίες ἀνεπτύχθησαν στήν Δύσι μέ τήν μορφή μάλισα θεολογικῶν κινημάτων, ὅπως ὁ γνωστός pietismus πού δέν ἄφησε ἀνεπηρέαστους καί ἰδικούς μας κύκλους.

Τετάρτη προϋπόθεσις γνησίας ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ εἶναι ὅτι ἀφορᾷ τόν ὅλο ἄνθρωπο ὡς ψυχοσωματική ἑνότητα καί ὄχι ἕνα τμῆμα τοῦ ἀνθρώπου, π.χ. μόνο τό συναίσθημα ἤ μόνο τό νοῦ ἤ μόνη τήν ψυχή χωρίς τήν συμμετοχή τοῦ σώματος. Ὅπως στήν πτῶσι καί στή ἁμαρτία συμμετέχει ὁ ὅλος ἄνθρωπος (τό τριμερές τῆς ψυχῆς καί τό σῶμα), ἔτσι καί στήν μετάνοια καί θέωσι συμμετέχει ἐπίσης καί ἡ ψυχή καί τό σῶμα.

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Β'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Προϋποθέσεις ἀληθοῦς ἐμπειρίας τοῦ Θεοῦ

Γιά τούς ἡσυχαστάς καί τόν ἅγιο Γρηγόριο προϋποθέσεις γνώσεως τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ κάθαρσις ἀπό τά πάθη, ἡ μυστηριακή ζωή καί ἡ προσευχή.
«Καθαρότητος γάρ ἄνευ, κἄν μάθῃς τήν ἀπό Ἀδάμ μέχρι συντελείας φυσικήν φιλοσοφίαν, μωρός οὐδέν ἧττον, ὅτι μή καί μᾶλλον, ἔσῃ ἤ σοφός· ἐκείνης δέ ἄνευ, καθαρθείς καί τῶν πονηρῶν ἠθῶν καί δογμάτων ἀπαλλάξας τήν ψυχήν, τήν νικῶσαν τόν κόσμον τοῦ Θεοῦ σοφίαν κτήσῃ καί ‟τῷ μόνῳ σοφῷ Θεῷ’’ συνδιαιωνίσεις ἀγαλλόμενος»25.
Κατά τόν ἐπίσκοπο Ἐρζεγοβίνης Ἀθανάσιο Γιέβτιτς: Γιά τούς ἡσυχαστάς «ἡ Ἀλήθεια, πού ἐδόθη ἀπό τόν Θεό, εἶναι πάντα καί πάντοτε ἀσύγκριτα μεγαλυτέρη καί εὐρύτερη ἀπό τίς δικές μας ἔννοιες, κατηγορίες καί ἰδέες, ἀπό ὅλα τά διαλεκτικά ἐπιχειρήματα καί κάθε ἐπιχειρηματολογία.  Δέν μποροῦμε νά γνωρίσουμε τήν ἀλήθεια, παρά διά μέσου τῆς ζωντανῆς ἐμπειρίας τῆς πίστεως, τῆς ἐν χάριτι κοινωνίας μέ τόν Θεόν, τῆς ζωντανῆς σχέσεως καί κοινωνίας μαζί Του· μόνο τότε εἴμαστε σέ θέση νά μαρτυροῦμε αὐθεντικά γιά τήν Ἀλήθεια»26.

Γνησία καί νόθος Θεολογία. Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Α'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Γνησία καί νόθος Θεολογία

Συνοψίζοντες  τά ἀνωτέρω  περί  θεολογίας λεχθέντα, συμπεράνουμε, ὅτι κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο ὑπάρχουν τριῶν εἰδῶν θεολογίες:
α)Ἡ ἀσφαλής καί μυστική τῶν θεοπτῶν θεολόγων, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ἐκ προσωπικῆς ἐμπειρίας καί κοινωνίας μέ τόν Ζῶντα Θεό.
β)Ἡ φιλόσοφος θεολογία τῶν μή ἐχόντων προσωπική ἐμπειρία θεοπτίας, ἀλλά ἐν ταπεινώσει δεχομένων τίς ἐμπειρίες καί θεοπτίες τῶν Ἁγίων καί θεολογούντων συμφώνως πρός αὐτές, καί
γ)Ἡ καινή θεολογία τῶν θρασέων θεολόγων, οἱ ὁποῖοι ἀπορρίπτουν τίς ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων καί θεολογοῦν διαλεκτικῶς κατά τίς ἰδικές τους φιλοσοφικές ἀρχές.
Ὁ ἴδιος ὁ ἅγιος Γρηγόριος θεολογοῦσε ἐκ πείρας προσωπικῆς. Στόν Ἁγιορειτικό Τόμο, πού συνεργράφη ἀπό τόν ἴδιο τό ἔτος 1340 πρός ὑπορστήριξι τῶν ἡσυχαστῶν καί συνυπέγραψαν διακεκριμέναι ἡσυχασταί τοῦ Ἁγίου Ὄρους, λέγει: «Ταῦτα ὑπό τῶν Γραφῶν ἐδιδάχθημεν·  ταῦτα παρά τῶν ἡμετέρων Πατέρων παρελάβομεν ταῦτα διά τῆς μικρᾶς ἔγνωμεν πείρας»19.

Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση. Μέρος Α. Π. Γεώργιος Καψάνης'

Θεολογία καί ἐμπειρία κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ καί τήν Ἀγιορειτική Παράδοση.  Μέρος Α'

Ἀφορμή γιά τήν σύναξι τῆς εἰσηγήσεως αὐτῆς ἔδωσε τό ἑξῆς περιστατικό: Πρό ἐτῶν ἦλθε στὸ Ἅγιον Ὄρος κάποιος ὑφηγητής τότε τῆς Φιλοσοφίας, ὁ ὁποῖος ἠσχολεῖτο μέ τήν μελέτη τῶν ἀντιησυχαστικῶν συγγραφέων τοῦ 14ου αἰῶνος.
 Συνήντησε τότε λόγιο Ἁγιορείτη μοναχό, στόν ὁποῖον εἶπε ὅτι μελετῶν τούς συγγραφεῖς αὐτούς σχηματίζει τήν ἐντύπωσι ὅτι ὁμιλοῦν μέ ταπείνωσι. 
Λέγουν δηλαδή ὅτι ἔτσι ἐμεῖς  νομίζουμε ἤ ἔτσι ἴσως εἶναι, ἐνῶ ὁ ἅγιος Παλαμᾶς ὁμιλεῖ μέ βεβαιότητα, πού αὐτός ἀπέδιδε σέ ἐγωιστικό φρόνημα τοῦ Ἁγίου.  Μετά ἀπό τριήμερο παραμονή στό Ἅγιον Ὄρος συνήντησε πάλι τόν λόγιο μοναχό καί τοῦ εἶπε: «Τώρα κατάλαβα γιατί ὁ Παλαμᾶς ὁμιλεῖ μέ βεβαιότητα, αὐθεντικά.  Διότι ὁμιλεῖ ἀπό προσωπική πεῖρα».
Πράγματι κατά τήν πατερική καί ἁγιορείτικη παράδοσι μαθών τά θεία εἶναι ὁ παθών τά θεία. 
Αὐτό κατενόησε ὁ φιλόσοφος ἐπισκέπτης τοῦ Ἁγίου Ὄρους μετά ἀπό τριήμερο ἀναστροφή μέ ἁπλοῦς μέν ἀλλά πνευματικά ἐμπείρους μοναχούς. Αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού μέχρι σήμερα συνομιλῶν κανείς μέ ὀλιγογραμμάτους, ἔχοντας ὅμως τό θεῖο φωτισμό, μοναχούς, πληροφορεῖται στήν καρδιά του, ὅτι οἱ λόγοι τους εἶναι ἐκ πείρας προσωπικῆς καί θείου φωτισμοῦ, καί γι’ αὐτό ἀναπαύεται.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΙΒ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΙΒ'

Προσοχή ὅμως, γιατί κάθε φῶς δέν εἶναι ἐκ Θεοῦ, οὔτε κάθε ἐμπειρία εἶναι τῆς Χάριτος. Ὁ πονηρός διάβολος μετασχηματίζεται σέ ἄγγελο φωτός. Γι’ αὐτό κάθε πνευματική ἐμπειρία πρέπει νά τίθεται ὑπό τήν κρίσι ἐμπείρου καί διακριτικοῦ πνευματικοῦ πατρός.
Τί ἠμποροῦμε νά κρατήσουμε ἐμεῖς ἀπό αὐτά γιά τόν καθημερινό μας ἀγῶνα καί μάλιστα ὅσοι ζοῦν καί ἀγωνίζονται στόν κόσμο;
Ἄν δέν ἠμποροῦμε τήν ἐν ἡσυχίᾳ λόγῳ βιοτικῶν μεριμνῶν ἀδιάλειπτο προσευχή, ἄς ἀγωνισθῦμε γιά τήν συχνότερη εἴσοδο στό «ταμεῖο»  μας, δηλαδή στήν καρδιά καί στό προσευχητήριό μας, καί ἄς ἐπιμεληθοῦμε τήν ἐπίκλησι τοῦ γλυκητάτου ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ἐδίδασκε καί θεία ἀποκάλυψις ἐβεβαίωσε, ὅτι ἡ προσευχή «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησόν με τόν ἁμαρτωλόν» δέν εἶναι μόνο γιά τούς μοναχούς ἀλλά καί γιά τούς ἐν τῷ κόσμῳ χριστιανούς. Ἄς λέμε τήν εὐλογημένη αὐτή εὐχή ὄχι μόνο στίς τακτικές ὧρες τῆς προσευχῆς, ἀλλά καί στίς ἄλλες ὧρες τοῦ εἰκοσιτετραώρου, ὅταν ὁδοιποροῦμε ἤ ταξιδεύουμε, ὅταν ἐργαζώμεθα ἤ ἀναπαυώμεθα.
Ἄς μή κατατριβώμεθα μέ πολλά μάταια καί δευτερεύοντα, πού μᾶς ἀφαιροῦν πολύτιμο χρόνο ἀπό τήν μελέτη καί τήν προσευχή.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΙΑ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΙΑ'

 Κάτω ἀπό τήν πίεσι τοῦ ἀθεϊσμοῦ σήμερα ἐπιδιώκεται ἀπό ποικίλους παράγοντες ὁ ἀποπροσανατολισμός τοῦ Ὀρθοδόξου λαοῦ μας ἀπό τό Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Πυκνό σκοτάδι βασιλεύει ἐκεῖ πού οἱ ἄνθρωποι κλείνουν τά μάτια τους στό Φῶς τοῦ Χριστοῦ· σκοτάδι ἀγνωσίας Θεοῦ, ἐγωϊσμοῦ, ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀνθρώπων, ἐλλείψεως σεβασμοῦ τῶν ἀνθρωπίνων προσώπων, κυριαρχίας τῶν παθῶν, ἀποθεώσεως τῶν κατωτέρων ἐνστίκτων.
 Ὁ ἄνθρωπος, ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, γίνεται ἀποτρόπαιη καί ἀγνώριστη, εἰκόνα τοῦ διαβόλου. Αὐτούς πού ζητοῦν τό φῶς στή λογική, θά ἐλέγαμε σήμερα στά ἀνθρώπινα μόνο ἐπιτεύγματα καί ὄχι στήν Χάρι τοῦ Θεοῦ, παρομοιάζει ὁ ἅγιος Γρηγόριος μέ τυφλούς38.
Τό χειρότερο εἶναι ὅταν οἱ τυφλοί θέλουν νά πείσουν ὅλους ὅτι δέν ὑπάρχει τό φῶς καί ἔτσι νά τούς παρασύρουν κατά κρημνόν.
Πῶς ὅμως εἶναι δυνατόν τά τέκνα τοῦ πρώτου φωτιστοῦ μας ἁγίου Ἀποστόλου Παύλου, τά τέκνα τῶν φωτοφόρων ἁγίων Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου καί Δημητρίου τοῦ μυροβλύτου καί ὅλων τῶν ἁγίων Μαρτύρων, τά τέκνα τοῦ Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καί ὅλων τῶν ἁγίων διδασκάλων μας, νά ἀνταλλάξουμε τό Φῶς τοῦ Χριστοῦ μέ τό σκότος τῶν κτιστῶν «φώτων» τοῦ κόσμου;
Ὁ Θεός νά φυλάξῃ τόν Ὀρθόδοξο λαό μας ἀπό μιά τέτοια τύφλωσι καί πνευματική ἅλωσι, πού θά εἶναι ἡ χειροτέρα καί πιό ἐπικίνδυνη τῆς ἱστορίας του.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ι'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ι'

Κάποιος νέος, τελειόφοιτος Πανεπιστημιακῆς Σχολῆς, πού ἦλθε στό Ἅγιον Ὄρος, μοῦ ἐξέφρασε τήν ἐμπειρία τοῦ κενοῦ πού εἶχε μετά ἀπό προσπάθεια νά βρῇ τό νόημα τῆς ζωῆς του γιά ἀρκετά χρόνια σέ ἔντονα πολιτικοποιημένη ζωή, μετά στίς διαπροσωπικές σχέσεις μέ πρόσωπα τοῦ ἄλλου φύλλου καί σέ «πνευματικότητες» ἀνατολικῶν θρησκειῶν. Τελευταῖα εἶχε ἀνακαλύψει τούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καί εἶχε αἰσθανθῆ ὅτι ὑπάρχει ἕνα ἄλλο Φῶς γιά τήν ψυχή.
Ὅλα τά κτιστά φῶτα, οἱ ἀξίες, ἠμποροῦν νά βοηθήσουν τόν ἄνθρωπο, ὅταν μένουν στά σχετικά τους ὅρια καί δέν τοῦ ἐμποδίζουν τή θέα τοῦ Ἀκτίστου Φωτός·  ὅταν χαριτώνονται ἀπό τό Φῶς τοῦ Θεοῦ καί ὁδηγοῦν σ’ αὐτό.

 Ἡ φυσική γνῶσις, κακά τόν ἅγιο Γρηγόριο, δέν ἠμπορεῖ νά γίνῃ πνευματική, ἐάν μαζί μέ τήν πίστι δέν συγγενεύῃ καί μέ τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δέ ἐάν δέν ἀναγεννηθῇ ἀπό τήν ἀγάπη καί τήν ἐξ αὐτῆς χάρι.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Θ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

 Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Θ'

Εἶναι φανερό ἀπό ἐλέχθησαν, ὅτι ὁ ἁγιασμένος χριστιανός, ὀ καινός ἄνθρωπος, ἠμπορεῖ νά συμμετάσχῃ ἀπό αὐτή τήν ζωή στήν δόξα καί στό Ἄκτιστο Φῶς τῆς Ἁγίας Τριάδος καί νά προγεύεται τήν μακαριότητα τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν.
Παρασύρεται ὅμως ἀπό τόν διάβολο, ὅπως καί ὁ Ἀδάμ, καί ἀποσπᾶται ἀπό τά κρείττονα, τά ἀνώτερα, καί νά μαγεύεται καί νά δένεται μέ ἀδιάλυτα δεσμά μέ τά πρόσκαιρα, μάταια καί κατώτερα34.
Ἄλλοι παρασύρονται ἀπό τόν πλοῦτο, ἤ τήν ἄδοξο δόξα, ἤ τίς σαρκικές ἡδονές.
Ἄλλοι παρασύροντα ἀπό τήν διά βίου ἐπιδίωξι τῆς κατά κόσμον σοφίας, πού μέ τό μῆκος καί τό πλῆθος τῶν γνώσεων δέν τούς ἀφήνει χρόνο νά ἀσχοληθοῦν μέ τόν Θεό.
Ὑπάρχουν μάλιστα καί αὐτοί πού πιστεύουν, ὅπως ὁ Βαρλαάμ, ὅτι φθάνει ἡ ἀνθρωπίνη γνώσις γιά νά τελειωθῇ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι ἡ γνῶσις καί μάλιστα τῆς σοφίας τῶν Ἑλλήνων καθ’ ἑαυτήν εἶναι φωτιστική καί λυτρωτική καί ὅτι ἀληθινό φῶς εἶναι τό φῶς τῆς ἀθρωπίνης γνώσεως καί ὄχι τῆς Χάριτος τοῦ Θεοῦ.
Δέν εἶναι δύσκολο σέ ὅσα γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος νά διακρίνουμε καί αὐτά πού συμβαίνουν σήμερα.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Η'. Π. Γεώργιος Καψάνης

 Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Η'

Ἡ ἐπιδημία τοῦ Ἀκτίστου Φωτός χαρίζει διά νοερᾶς αἰσθήσεως στόν ἄνθρωπο τήν γεῦσι τῆς «θείας καί ἀμιγοῦς ὀδύνης ἡδονῆς» , ἡ ὁποία θαυμασίως μετασκευάζει καί τό σῶμα πρός τόν ἀπαθῆ θεῖο ἔρωτα πού κάνει τόν ἄνθρωπο νά βοᾷ πρός τόν Θεόν: «ὡς γλυκεία τῷ λάρυγγί μου τά λόγια σου, ὑπέρ μέλι τῷ στόματί μου» καί «ὡς ἐκ στέατος καί πιότητος ἐμπλησθείη ἡ ψυχή μου καὶ τά χείλη ἀγαλλιάσεως αἰνέσει τό στόμα μου»32.
Ἡ γλυκήτης δηλαδή τοῦ Θεοῦ εὐφραίνει ὄχι μόνο τίς ψυχές ἀλλά καί τά σώματα τῶν θεουμένων. Ὅπως τό σῶμα, ὅταν μετανοῇ καί πενθῇ ἡ ψυχή, συμπάσχει, ἔτσι συμπαρακαλεῖται μέ τήν ψυχή καί τό σῶμα, ὅταν ἡ ψυχή ἀπολαμβάνῃ θείας ἡδονῆς.
«Ἀλλά τῆς παρακλήσεως ταύτης καί τό σῶμα μεταλαχγάνει πολυτρόπως. Ὦν τούς μέ ἴσασιν οἱ ἐν πείρᾳ γεγονότες, οἱ δέ καί τοῖς ἔξωθεν ὁρῶσι δῆλοι, τό προσηνές ἦθος, τό γλυκύ δάκρυον, ἡ χαρίτων γέμουσα τοῖς προσιοῦσιν ἔντευξις, κατά τόν ἐν Ἄσμασιν εἰπόντα ‟κηρία μέλιτος ἀπό στόματός
σου στάζουσι, νύμφη’’. Λαμβάνει γάρ οὐ ἡ ψυχή μόνον τόν ἀρραβῶνα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἀλλά καί τό σῶμα τό συνδιανῦον τόν πρός ταῦτα τοῦ εὐαγγελίου δρόμον.

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ζ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

 Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ζ'

Μέ τήν ἄσκησι καί ἀδιάλειπτο προσευχή ὁ μοναχός καί μετά ὁ ἱερομόναχος Γρηγόριος ἔπαθε καί ἔτσι ἔμαθε τά θεῖα. Ὅσα λοιπόν μᾶς λέγει περί Ἀκτίστου Φωτός δέν εἶναι ἐξ ἀκοῆς ἤ μελέτης ἀλλά ἐκ προσωπικῆς του πείρας.
Αὐτό τό Φῳς τοῦ ἔδωσε τό χάρισμα τῆς θελογίας καί τῆς θαυματουργίας καί αὐτό τό Φῶς περιέλαμψε καί τό ἱερό του σκήνωμα κατά τήν ἁγία του κοίμησι.Ἄς ἀκούσουμε πάλι τόν βιογράφο του ἅγιο Φιλόθεο:
«Ἀφοῦ δέ ἐξῆλεθν ἡ μακρία του ψυχή, ἡ παντουργός τοῦ Πνεύματος χάρις ἐφανέρωσεν ἐξαισίως, καί εἰς τούς ἔξω, τήν ἔνδον τῆς ψυχῆς λαμπρότητα· ἐπειδή φῶς πολύ καί παράδοξον ἐγέμισε τόν οἰκίσκον ἐκεῖνον, εἰς τόν ὁποῖον μέσα, ὁ ἱερός ἐκείνου νεκρός ἐκείτετο· καί ἐν ταὐτῷ ἔλαμψε καί τό πρόσωπό του, καί ἔγινε παρόμοιον μέ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου, καί μέ ὅλον ὁπού ἦτον στυγνότατον καί κατάξηρον ἀκόμα καί πρό τῆς νεκρώσεώς του· ὅτι μία καί αὐτή ἐνέργεια τοῦ ἑνός καί τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, ἐνήργει καί εἰς ἐκεῖνον τότε, καί εἰς τοῦτον τώρα τήν ἐξαίσιον ἐκείνην ἀστραπήν καί λαμπρότητα, ἄν καί οἱ σκοτεινοί περί τό φῶς, καί ἀπό τούτην καί ἀπό ἐκείνην πληγώνωνται καί ἀντιλέγωσιν, οἱ μέν Ἰουδαῖοι, τότε, οἱ δέ βαρλααμῖται τήν σήμερον, κακῶς καί ἀναξίως τοῦ Πνεύματος φρονοῦντες καί φανταζόμενοι. 

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΣΤ'. Π. Γεώργιος Καψάνης

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος ΣΤ'

Μέ τήν ἄσκησι καί ἀδιάλειπτο προσευχή ὁ μοναχός καί μετά ὁ ἱερομόναχος Γρηγόριος ἔπαθε καί ἔτσι ἔμαθε τά θεῖα. Ὅσα λοιπόν μᾶς λέγει περί Ἀκτίστου Φωτός δέν εἶναι ἐξ ἀκοῆς ἤ μελέτης ἀλλά ἐκ προσωπικῆς του πείρας.
Αὐτό τό Φῳς τοῦ ἔδωσε τό χάρισμα τῆς θελογίας καί τῆς θαυματουργίας καί αὐτό τό Φῶς περιέλαμψε καί τό ἱερό του σκήνωμα κατά τήν ἁγία του κοίμησι.
Ἄς ἀκούσουμε πάλι τόν βιογράφο του ἅγιο Φιλόθεο:
«Ἀφοῦ δέ ἐξῆλεθν ἡ μακρία του ψυχή, ἡ παντουργός τοῦ Πνεύματος χάρις ἐφανέρωσεν ἐξαισίως, καί εἰς τούς ἔξω, τήν ἔνδον τῆς ψυχῆς λαμπρότητα· ἐπειδή φῶς πολύ καί παράδοξον ἐγέμισε τόν οἰκίσκον ἐκεῖνον, εἰς τόν ὁποῖον μέσα, ὁ ἱερός ἐκείνου νεκρός ἐκείτετο· καί ἐν ταὐτῷ ἔλαμψε καί τό πρόσωπό του, καί ἔγινε παρόμοιον  μέ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου, καί μέ ὅλον ὁπού ἦτον στυγνότατον καί κατάξηρον ἀκόμα καί πρό τῆς νεκρώσεώς  του· ὅτι μία καί αὐτή ἐνέργεια τοῦ ἑνός καί τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος, ἐνήργει καί εἰς ἐκεῖνον τότε, καί εἰς τοῦτον τώρα τήν ἐξαίσιον ἐκείνην ἀστραπήν καί λαμπρότητα, ἄν καί οἱ σκοτεινοί περί τό φῶς, καί ἀπό τούτην καί ἀπό ἐκείνην πληγώνωνται καί ἀντιλέγωσιν, οἱ μέν Ἰουδαῖοι, τότε, οἱ δέ βαρλααμῖται τήν σήμερον, κακῶς καί ἀναξίως
τοῦ Πνεύματος φρονοῦντες καί φανταζόμενοι. 

Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ε'. Π. Γεώργιος Καψάνης

 Τὰ κτιστὰ φῶτα τοῦ κόσμου καὶ τὸ Ἄκτιστο Φῶς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Μέρος Ε'

Τά πρῶτα μαθήματα τῆς προσευχῆς αὐτῆς εἶχε διδαχθῆ ὁ ἅγιος Γρηγόριος στήν Κωνσταντινούπολι ἀπό τόν ἁγιορείτη ἅγιο Θεόκλητο, Μητροπολίτη Φιλαδελφείας. Ὁ θεῖος πόθος τόν ἀνάγκασε, εἰσκοσαετῆ, νά ἔλθῃ στό Ἅγιον Ὄρος ἀναζητητής καί ἐραστής τοῦ Φωτός τοῦ Θεοῦ. Εἶχε ἤδη γνωρίσει καί κατακτήσει τήν ἀνθρωπίνη σοφία, ἀλλά ἡ εὐαίσθητος καρδία του δέν ἀναπαυόταν στά κτιστά φῶτα, ζητοῦσε τό Ἄκτιστο Φῶς.
Ἀκολούθηστε τήν συνήθη ἀσκητική ὁδό τῆς ἀποταγῆς, ὑπακοῆς, ἐκκοπῆς τοῦ θελήματος, καθάρσεως ἀπό τά πάθη, ἀδιαλείπτου προσευχῆς.
Ἄς ἀφήσουμε ὅμως τόν βιογράφο του ἅγιο Φιλόθεο Κόκκινο νά μᾶς διηγηθῇ ἕνα χαριτωμένο γεγονός ἀπό τή ζωή τοῦ νεαροῦ Γρηγορίου στό Ἅγιο Ὅρος:
«Δεύτερον χρόνον εἶχεν ἀπεράσει, ὁπού μέ νηστείας καί ἀγρυπνίας, μέ συμμάξωξιν τῶν λογισμῶν καί μέ ἀκατάπαυστον προσευχήν ἡμέρας καί νυκτός, ἐφέρετο πρός τόν Θεόν, καί ὁδηγόν ὁμοῦ καί προστάτιν καί μεσίτριαν ἐπρόβαλλε τήν Θεοτόκον, καί μέ λόγους καί μέ προσευχάς καί μέ νοερά κινήματα τῆς ψυχῆς του, κάθε στιγμήν καί ὥραν ἔβανεν ἔμπροσθεν εἰς τούς ὀφθαλμούς του τήν βοήθειαν ἐκείνης, καί τρόπον τινά ἐκείνη βλέποντας καί ἀπό ἐκείνην χειραγωγούμενος ἔτρεχε τόν δρόμον τῆς ὑπακοῆς.