Εκκλησία, Σχολεία και Επιστήμη κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας. Κωνσταντίνος Γάλλος

Ἡ σημασία τῆς Ἐκκλησίας ὡς φορέως τῆς Παιδείας καί ἡ συμβολή της στήν ἀνάπτυξη τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν 

Ἡ περίοδος τῆς Τουρκοκρατίας εἶναι γιά τό Ἑλληνικό Ἔθνος πηγή ζωντανῶν παραδειγμάτων ἤθους καί μεγαλουργίας. Παρά τίς γνωστές ἐθνικές συμφορές, τό ψυχικό ἄλγος καί τίς ταπεινώσεις, ἀπετέλεσε τήν ἀρχή τῆς κυοφορίας ἑνός νέου μοντέλου κοινωνικῆς, ἠθικῆς καί πνευματικῆς ζωῆς. Τό Ἔθνος μας ὀφείλει πολλά στήν Παιδεία τῆς ἐποχῆς τῆς Τουρκοκρατίας. 

Εἶναι κοινός τόπος σήμερα ὅτι ἡ Παιδεία κατά τούς ζοφερούς ἐκείνους καιρούς συνετέλεσε οὐσιαστικά στή διατήρηση τῶν ἐθνικῶν μας παραδόσεων καί ἰδανικῶν, στήν τόνωση τῆς θρησκευτικῆς πίστεως, στήν παγίωση τῆς Ἐθνικῆς συνειδήσεως. Δέν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑπῆρξε τό ὅπλο ἐκεῖνο μέ τό ὁποῖο τό "δυστυχές γένος" τῶν Ἑλλήνων - καθώς λέει κάπου ὁ Ματθαῖος Καμαριώτης, ὁ πρῶτος διδάσκαλος, διευθυντής τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς - στάθηκε ὄρθιο.

Ἡ Παιδεία ἐνίσχυσε τό ἀγωνιστικό ἦθος τοῦ μαχόμενου Ἑλληνικοῦ λαοῦ καί ἔχουσα ὡς κύριους ἰδεολογικούς ἄξονες τήν Πίστη καί τήν Πατρίδα - ἄς θυμηθοῦμε τό ὑψηλόπνοο ἐκεῖνο ὅραμα "Ἐμπρός γιά τοῦ Χριστοῦ τήν πίστη τήν ἁγία καί τῆς Πατρίδος τήν Ἐλευθερίαν" - ἔδωσε φτερά ὄχι μόνο στόν ἀγώνα τῆς Ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως καί ἐλευθερίας, ἀλλά καί προσέφερε τά μέγιστα γιά τήν ἐξασφάλιση τῶν ὅρων τῆς προόδου καί τῆς εὐημερίας.