Έλεγχος λογισμών και φυλακή αισθήσεων (Μνήμη Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου). Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Έλεγχος λογισμών και φυλακή αισθήσεων (Μνήμη Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου)

  Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Σήμερα πανηγυρίζει ένας εκ των γιγάντων της μοναστικής μας πολιτείας, ο Μέγας Σάββας, πού εδώ στο Άγιο Όρος δεν είναι και τόσο πολύ γνωστός. Αυτός ο μεγάλος φωστήρας, είναι για μάς η μεγαλύτερη παρηγοριά. Στο πρόσωπό του ευρίσκαμε τους κεντρικότερους παράγοντες της μοναχικής μας ιδιότητας. Μερικούς από αυτούς θα αναφέρωμε.
Εξεκίνησε μικρό παιδί αγαπήσας εξ ολοκλήρου τον Θεό. Εφήρμοσε το προφητικό, «Μακάριος ος αίρει ζυγόν εκ νεότητας αυτού».
 Οι γονείς του παρ όλο πού ήταν ευκατάστατοι, δεν τον εμπόδισαν να ακολουθήση τον μοναχισμό. Ήλθε στα μέρη της ανατολής ως μοναχός.
Εκράτησε την παιδαγωγία της νεαράς δοκιμαστικής ζωής άριστα, έως ότου κατέληξε στην Παλαιστίνη και προσελήφθη στην Λαύρα του Αγίου Ευθυμίου και υπό την πρόνοια των μεγάλων Πατέρων πού ήκμαζαν τότε στην ανατολή, ανεδείχθη όχι μόνο τέλειος μοναχός, αλλά και ένας μεγάλος αναμορφωτής του μοναχισμού.
Μέχρι των ημερών του, το οργανωμένο σύστημα του μοναχισμού ήταν άγνωστο στην Παλαιστίνη.
Ήτο γνωστό στα μέρη της Αιγύπτου, στους Ταβεννησιώτας, όπως ελέγοντο οι μοναχοί του Αγίου Παχωμίου.

Οι δυο πόλοι της πνευματικής ζωής.(Μνήμη Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος). Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Οι δυο πόλοι της πνευματικής ζωής.(Μνήμη Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος)

  Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Εορτάζει η Εκκλησία μας σήμερα την μνήμη του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, Πατριάρχου Αλεξανδρείας. Ο Άγιος Ιωάννης κατήγετο από την Κύπρο. 

Υπήρξε τέκνο ευσεβών και πλουσίων γονέων. Αν και ανετράφη μέσα στην άνεσι, έστρεψε όλη του την διάθεσι και προσοχή στην ευσέβεια. Διαβλέποντας η Θεία Χάρις μέσα στην αγνή ψυχή του, ότι θα απέδιδε πολύ πνευματικό καρπό στο μέλλον, τον προώρισε και τον ανεβίβασε στον θρόνο του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, πού ήκμαζε τότε. 

Στον βίο του αναφέρεται ένα σύμβολο, πού έδειξε η Χάρις για την μέλλουσά του διαγωγή. 

Είδε στον ύπνο του μια ωραία κόρη στεφανωμένη με κλάδο ελαίας, η οποία του είπε: «Εγώ είμαι η πρώτη θυγάτηρ του βασιλέως. Αν με αγαπήσης, έχω την δύναμι να σε οδηγήσω εις αυτόν». Ο Άγιος συνεπέρανε ότι αυτή ήτο η Χάρις της συμπαθείας και της ελεημοσύνης.
Πράγματι. Το κεντρικώτερο σημείο πού ευρίσκεται μέσα στην θεοπρεπή μεγαλωσύνη, είναι η συμπάθεια. Αυτή εκίνησε τρόπον τινά τον Θεό να δημιουργήση τον κόσμο εκ του μηδενός.

Η Παναγία μητέρα μας. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η Παναγία μητέρα μας

  Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Όλα τα κτίσματα έχουν προσφέρει, το κάθε ένα με τη σειρά του, τον τρόπο της εξυπηρετήσεως τους στο θέμα της σαρκώσεως τού Θεού Λόγου. Εκείνο δε πού προσφέραμε εμείς, η ανθρώπινη φύση, ως αντιπροσφορά για το μέγιστο δώρο της θείας κενώσεως του Ιησού μας, το κατ’ εξοχήν τελειότατον των δώρων, είναι η Παναγία μητέρα Του και μητέρα όλων μας.
Έτσι εδώ έγινε κάτι το απερίγραπτο. Πώς ευρέθη η ικανότητα σε αυτήν την Κόρη, ούτως ώστε να μπορέσει να εξυπηρέτηση έναν τέτοιο σκοπό, όπου όλα τα υπόλοιπα κτίσματα δεν ήσαν πλέον ικανά να προσφέρουν αυτό πού έλειπε; Εάν ο άνθρωπος δεν είχε την δυνατότητα να προσφέρη την Παναγία ως δώρο, τότε θα μπορούσε να πή κανείς ότι έματαιώνετο το θέμα της θείας οικονομίας· έτσι η σωτηρία του ανθρώπου, η επιστροφή και επαναφορά των κτισμάτων στην θέση τους και η αποκατάσταση στην ισορροπία της διεφθαρμένης κτίσεως, δεν θα έγίνετο.
Αυτό το επίτευγμα πού η ανθρώπινη φύση κατόρθωσε, είναι το μεγαλύτερο πού έγινε και δεν πρόκειται ποτέ να επαναληφθή. Διεθέσαμε αυτό το μεγάλο δώρο στο να κολακεύσωμε, τρόπον τινά, τήν θείαν αγάπη για να μας πλησίαση.

«Κατηχήσεις» και «Τυπική διαθήκη» Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Κατηχήσεις» και «Τυπική διαθήκη» Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η «Ερμηνεία κανόνων Δεσποτικών εορτών» εγράφη προς τον αυτάδελφόν του Ιωάννην, ηγούμενον της I.Μ. Αγ. Χρυσοστόμου, εις το βαθύτατον του οσίου γήρας. Εκ του θαυμαστού τούτου έργου σώζονται αρκετοί λόγοι, αναφέρομεν δε εν συνεχεία αποσπάσματα της ποιότητος και της λαμπρότητος του εγκωμιαστικού του χαρακτήρος.
«Φωτός ανεσπέρου, φιλέορτοι, πανήγυριν σήμερον άγομεν. Φαιδρώς υπαντήσωμεν χαίροντες, φωτός δαδουχίαν αδύτου δεξάμενοι, φως φωτισθώμεν, ως πρέπον εστί τω μεγάλω φωτί. Φωτός αειφανούς προς ημάς ενδημήσαντος, φωτισθώμεν ως δει, ψυχή δηλαδή τε και σώματι, μηδέν σκοτεινόν κατά πράξιν ή κατά διάνοιαν φέροντες».
«Όσοι, φασίν, λύτρωσιν απεκδέχεσθε, ιδού η λύτρωσις πεφανέρωται. Όσοι των προφητών τας ρήσεις κατέχετε, το προφητευόμενον δέξασθε σήμερον. Όσοι ψυχών και σωμάτων ρώσιν προσδέχεσθε, ο ιατρός ήδη πάρεστιν. Όσοι το φως περιμένετε, προσέλθετε προς Αυτόν και φωτίσθητε».
«Μεταμόρφωσιν θείαν εξυμνείν επεπόθησα, και νοός αμορφία με της εφέσεως απείργειν ανθίσταται, μαρτυρούσά μοι ταύτα ευλόγως και λέγουσα, ότι Μεταμορφώσεως λόγους εκείνοι συνέταξαν, οι την καλήν αλλοιωθέντες αλλοίωσιν και μεταμόρφωσιν σώματος προς το πνεύμα δεξάμενοι, και τα κάτω μέλη τα επί της γης προς τα όρη τα ουράνια καλώς ανυψώσαντες και τας αισθήσεις πάσας της ψυχής και του σώματος έρωτι θείω μεταμορφώσαντες, και τα κάτω αφέντες προς τα άνω ανέδραμον».

***

Η «Βίβλος των κατηχήσεων» αποτελείται από διδακτικούς λόγους μεγάλης πνευματικής σοφίας και συνέσεως.

Η συγγραφική προσφορά του Οσίου Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

  Η συγγραφική προσφορά του Οσίου Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Και συ ποτέ επιστρέψας στήριξον τους αδελφούς σου». Οι κατά τον θεόπνευστον Παύλον, «Πνεύματι ζώντες» και άρα «τω ιδίω πνεύματι στοιχούντες» ένα έχουν κύριον και μόνιμόν των σκοπόν, να αγαπούν εξ ολοκλήρου τον Θεόν και συνάμα τον πλησίον των.
Αυτήν ακριβώς την θαυμαστήν εικόνα συναντούμε στον οσιώτατό μας πατέρα Νεόφυτον, τον ονόματι και πράγματι έγκλειστον και απρόιτον και μεμονωμένον. Ησύχιος και ενδοστρεφής, ειρηνικός και γαλήνιος, με την καρδίαν πυρί καιομένην, ως του Λουκά και του Κλεόπα, τους αυτόπτας της του Κυρίου μας εγέρσεως, δεν μπορούσε, παρά το του χαρακτήρος του φιλήσυχον, να παραδώση στην λήθη το μέγα μυστήριον.
Όπως ακριβώς και εκείνοι «αναστάντες αυτή τη ώρα υπέστρεψαν εις Ιερουσαλήμ» και έμπροσθεν των συνηθροισμένων μαθητών ανήγγειλαν μετά παρρησίας την του Κυρίου Ανάστασιν εξηγούμενοι «τα εν τη οδώ και ως εγνώσθη αυτοίς εν τη κλάσει του άρτου».
Ώντινων η καρδία έφλέχθη, λαλήσαντος ένδον αυτής του Ιησού, ούτοι αναστάντες αυτή τη ώρα, όπου και όπως και όσον απέχουσι του κόσμου ασκούμενοι, εξηγούν λεπτομερώς τα της Θεοενώσεως μυστήρια και πάσαν την Θείαν οικονομίαν της του Θεού Λόγου σαρκώσεως.

Πνευματικό έργο Οσίου Νεοφύτου. Ο Όσιος Νεόφυτος ως πνευματικός πατήρ. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Πνευματικό έργο Οσίου Νεοφύτου. Ο Όσιος Νεόφυτος ως πνευματικός πατήρ

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

«Εγώ δε ον τιμήν υμάς απαιτών λέγω ταύτα, τιμήν γαρ και φιλοτιμίαν και ωφέλειαν εκείνην λογίζομαι, την υμών σωτηρίαν, την υμών προκοπήν, την εκάστου επιστροφήν, την εκάστου μετάνοιαν, την εκάστου διόρθωσιν και παντός κακού αποχήν. Τούτό μοι τιμή και χαρά και ακένωτον κέρδος, ει βλέπω και ακούω υπέρ υμών ότι και μικροί και μεγάλοι την οδόν ζητείτε της σωτηρίας και αγωνίζεσθε του σωθήναι».
 Αυτοί οι λόγοι του οσίου πατρός μας, είναι μια μικρή έκφρασις της αγάπης του προς τον πλησίον, ένα μικρό δείγμα της εκπληρώσεως της δευτέρας εντολής.
Κάθε φίλος του Θεού, και στις τρεις περιόδους της εκκλησίας, της παραδόσεως, του νόμου και της χάριτος, υπό την επίδραση και το πνεύμα των δύο αυτών, κυρίως, εντολών επίστευε και εκινείτο. Της αγάπης του Θεού και του πλησίον. Η ομολογία αυτή είναι αναντίρρητος και βεβαία, εφ’ όσον πάσα μορφή ευσεβείας εις ολόκληρον την πανανθρώπινον ιστορίαν «εν ταύταις ταις δυσί εντολαίς» στηρίζεται.
Ο τρόπος όμως της εφαρμογής των διαφοροποιείται, κατ’ αναλογίαν των καιρών, των περιστάσεων, των προσώπων και των πραγμάτων, και έτσι βλέπουμε την ποικιλία των βιωμάτων και των λόγων στην Ιστορία της εκκλησίας μας. Στην πρακτική εκδήλωση της προς τον Θεόν αγάπης των, οι φιλόθεοι, δεν μετεχειρίζοντο τους ιδίους τρόπους, αν και ο σκοπός και η πρόθεσις πάντοτε ήτο η ιδία. «Επιλείψει ημάς ο χρόνος διηγούμενους» τους πρακτικούς τρόπους των φιλόθεων, όπου δι’ αυτών ικανοποιούσαν έστω και από μέρους την προς τον Θεόν αγάπην των.

Η Ερμηνεία της Αγ.Γραφής, η αγάπη του στην Παναγία, η Διαθήκη και η οσιακή κοίμηση του Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

  Η Ερμηνεία της Αγ.Γραφής, η αγάπη του στην Παναγία, η Διαθήκη και η οσιακή κοίμηση του Αγ. Νεοφύτου

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Αφήνουμε τον ίδιον τον Πατέρα μας να μας διηγηθή το γεγονός αυτό για να ιδούμε κι’ εμείς τον τρόπον που κινούνται και ενεργούν οι Άγιοι. Γράφει λοιπόν: «Όταν με επισκέφθη ο θείος από ψηλά φωτισμός, για να με χωρίση από την ματαιότητα του βίου και να κατευθύνη τους πόδας μου “εις τρίβους ευθείας” και “εις οδόν ειρήνης” της μοναχικής ζωής, έφυγα κρυφά από τους γονείς μου και τα επτά μου αδέλφια, αγόρια και κορίτσια, και φτάνω στην Ιερά Μονή (του Αγίου Χρυσοστόμου), όπου εκεί μου έτυχε να ακούσω την προφητεία που λέγει “εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην” και τα επίλοιπα. Πάρα πολύ χάρηκα ακούοντας αυτά, γιατί δεν είχα ακούσει ποτέ τέτοια λόγια, γιατί αν και ήμουν δεκαοκτώ χρόνων, όμως ήμουνα τελείως αγράμματος μέχρι που αγνοούσα και το άλφα.
Τόσο πολύ δε εξεπλάγην από τα λόγια και η ψυχή μου τα αγάπησε υπερβολικά, ώστε έλεγα, μακάρι να διαβάζουν και να ακούω κάθε μέρα τέτοια λόγια, παρ’ όλο που δεν καταλάβαινα το βαθύτερο νόημα των λεγομένων, εκτός από το “εν αρχή εποίησεν ο Θεός” και το “είδεν ο Θεός ότι καλά λίαν” και τίποτα πέραν τούτου.

Δεν εφανέρωσα το συμβάν αυτό πουθενά και έκρυβα στα βάθη της καρδιάς μου αυτό το θαύμα. Όταν δε από τους προεστούς της μονής τοποθετήθηκα στην καλλιέργεια των αμπελιών, ο Θεός θέλησε, κι εγώ βέβαια, να κάνω λίγα μαθήματα, τόσα μόνον όσα φτάνουν για να μάθω την ακολουθίαν που πρέπει να κάνουν οι μοναχοί το 24ωρο.

Ο Αγ. Νεόφυτος στο «Ένθεον σκοπευτήριόν» του την «Νέαν Σιών». Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Ο Αγ. Νεόφυτος στο «Ένθεον σκοπευτήριόν» του την «Νέαν Σιών»

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Έως εδώ παραθέσαμεν την περιγραφήν υπό του ιδίου του οσίου του μεγάλου πειρασμού όπου έπαθε σκάβοντας για την ανωτέραν του εγκλείστραν. Συνέγραψε κατανυκτικώτατες και θεολογικώτατες ευχές και τροπάρια, δοξολογίες και ευχαριστίες στον Θεό, στην Δέσποινά μας Θεοτόκο, στον Τίμιο Σταυρόν και στους αγίους Αρχαγγέλους.
Έτσι εξωτερικεύει τον πλούτο της πίστεώς του και της εξ ολοκλήρου προς Θεόν αφοσιώσεώς του, της τάξεως των βεβαιοπίστων, όπου κατά το ιερόν λόγιον «επιρρίπτουν επί Κύριον την μέριμνάν των και Αυτός τους προνοεί».
Το καινούργιο του σπήλαιο ο όσιος το ονόμασε «Νέαν Σιών», «ήτοι εξ ευδοκίας Θεού ένθεον σκοπευτήριον». Δεν είναι τυχαία η ονομασία και η επεξήγησις της καινούργιας του εγκλείστρας.
Ο ακριβολόγος πατήρ πολλά υπονοεί με το «Ένθεον σκοπευτήριον». αφού έφτασε πια στην μακαρία κατάπαυση, στον Σαββατισμό, «τον Παράκλητον εν τω υπερώω της ησυχίας καθεζόμενος, μετά πυρίνης γλώσσης», υπεδέχθη και την «ερυθράν των παθών διαπεράσας θάλασσαν εις την γην της Επαγγελίας εισήλθε, εξ ης ρέει το γάλα και το μέλι της του Θεού γνώσεως, η αδαπάνητος των αγίων τρυφή».
Πάνω από τον κυρίως ναό της Αγίας εγκλείστρας, στη νότια πλευρά, λάξευσε ένα μικρό σπήλαιο, που το συμπλήρωσε μπροστά με τον τοίχο, για να το χρησιμοποιή ως «Αγιαστήριον και Ιερόν ακροατήριον».

Η θαυμαστή σωτηρία του Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η θαυμαστή σωτηρία του Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Έτσι όπως ήμουν από κάτω απ’ τον βράχο, το αριστερό μου πόδι ήτο αιωρούμενο κάτω στον κρημνό, το δε δεξιό μου ήτο απλωμένο κατά μήκος του βράχου και κολλητά σ’ αυτόν, διότι δεν επέτρεψε η προφθάσασα Θεία Χάρις να πέση ο βράχος πάνω του και να το συντρίψη. Συνέβηκε δε σ’ αυτήν την περίσταση και κάτι άλλο υπερφυσικό και παράξενο.
Το δεξί μου χέρι αν και ήτο κάτω από τον βράχο και επιέζετο, παρέμεινε αβλαβές, ενώ το αριστερό μου, αν και ήτο έξω ελεύθερο, σαν βρύση έχυνε το αίμα στον κόρφο μου και στην γη, γιατί το δάκτυλό μου, το πριν του μικρού, πληγώθηκε φοβερά και επίσης τραυματίσθηκε λίγο και το πίσω μέρος της παλάμης. Εγώ όμως δεν αισθάνθηκα τίποτα για το πως έγιναν όλα αυτά.
Έχω όμως κάτι να πω και γι’ αυτό. Όπως στην κάμινο των Χαλδαίων, για να μην νομίσουν οι άθεοι ότι φανταστική και όχι αληθινή ήταν η φωτιά που έκαιγε, έκαιγε μεν αυτούς που ήταν απ’ έξω και έτσι έδειχνε την καυστική της ενέργεια, αυτοί δε που ήταν μέσα στην φλόγα παρέμεναν αβλαβείς.
Έτσι παρόμοια η τότε Χάρις και τώρα ενήργησε με ξένο και υπερφυσικό τρόπο.

Περί δοκιμασίας. Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Περί δοκιμασίας. Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου.

   
Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περιγραφή του ιδίου του οσίου πατρός περί της δοκιμασίας που υπέστη σκάβοντας διά την αποπεράτωσιν της ανωτέρας του εγκλείστρας.
«Παράδοξον πράγματι και παράξενο. Παράδοξο και ικανό να ξενίζη την ακοή και τις φωνές των φιλοθέων και λογικών ανθρώπων το ξένον θέαμα’, που έγινε σε μένα αυτήν την μέρα της πανόσιας Ξένης. Γι’ αυτό και δεν θεώρησα σωστό να το βυθίσω στη λήθη ή να το καλύψω με την σιωπή, για να μη φανώ αγνώμονας στον ευεργέτην και βραδύς τη καρδία’, που θαυμαστά με γλύτωσε από πικρότατον θάνατον.
Αλλά δίδω εντολή, και όταν ακόμη εγώ παρέλθω, να θυμούνται κάθε χρόνο αυτήν την ημέρα και το παρόν υπόμνημα δημόσια να το διαβάζουν με πολλήν ευλάβειαν προς δόξα Θεού. Να προσφέρουν δε στον Πανελεήμονα Θεόν λειτουργίαν και προσφοράν γι’ αυτό.
Κανείς δε από σας ας μην νομίση, παρακαλώ, ότι είναι περιττή, παράλογη ή φιλόδοξη η συγγραφή αυτού του υπομνήματος, αλλά μάλλον ήταν για μένα μεγάλο χρέος και δίκαιο, για να δοξάζεται απ’ αυτό ο Θεός αξιοχρέως και όσοι από τους συνετούς θέλουν να ωφελούνται.
Από όσους έχουν ευεργετηθεί, ο Θεός απαιτεί ευγνωμοσύνη και ευχαριστίαν. Γνωρίζοντας τούτο καλά ο δίκαιος Δαβίδ έλεγε στην ψυχή του εύλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις Αυτού’ και τα εξής.
Επίσης, ο Κύριός μας, αφού καθάρισε με την προσταγή του τους δέκα λεπρούς, μέμφεται τους εννέα σαν αγνώμονες, εκείνον δε τον έναν, τον Σαμαρείτην και αλλογενή, τον επήνεσε σαν ευγνώμονα, διότι επέστρεψε και εδόξασε τον Θεόν.

Ασκητικοί αγώνες του Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Ασκητικοί αγώνες του Αγ. Νεοφύτου του Εγκλείστου

 Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Και όμως! Ο άγιος «ως στερρός αδάμας» χωσμένος στα σπλάχνα της γης δέχεται «πληγάς και πολέμους αναρριθμήτους», και ουδόλως παύει του σκοπού του.
«Η πράξις του Σταυρού διπλή έστιν και του προς το διπλούν της φύσεως το διαιρούμενον εις δύο μέρη. Και η μεν, προς το υπομείναι τας θλίψεις της σαρκός, τας πληρουμένας τη ενεργεία του θυμικού μέρους της ψυχής έστι, ήτις και καλείται πράξις η δε, εν τη λεπτή εργασία του νου και εν τη θεία ευρίσκεται αδολεσχία, έτι δε και εν τη διαμονή της προσευχής, και εις τα εξής, ήτις διαπράττεται εν τω επιθυμητικώ μέρει και καλείται θεωρία.
Και η μεν μία, ήγουν η πράξις, το παθητικόν μέρος της ψυχής καθαρίζει εν τη δυνάμει του ξύλου, η δ’ άλλη την ενέργειαν της ψυχής». Αυτά είναι τα περιθώρια κάθε αγωνιζομένου και σ’ αυτά επιδόθηκε ο όσιος πατέρας μας.
Ζωσμένος κατάσαρκα με βαρειές αλυσίδες έβαλε όρο στον εαυτό του να μην γευθή καθόλου οιοδήποτε πράγμα που ψήνεται σε φωτιά, και έτσι 30 ολόκληρα χρόνια δεν έφαγε τίποτα άλλο, ούτε ψωμί, παρά μόνο βρεγμένα όσπρια, κι αυτά πάλιν με μέτρο και εγκράτεια.
Η σκληροτάτη χαμαικοιτία στο πέτρινο «χαράδριό» του ξεκούραζε για λίγο το πολύμοχθο σώμα του. Οι ατέλειωτες γονυκλισίες, οι παννύχιες στάσεις, οι πύρινες προσευχές και η συνεχής ανάγνωση και μελέτη των θείων Γραφών ανέδειξαν τον όσιο «αρετής αγωνιστήν πρακτικώτατον».

Η ανακάλυψις της Εγκλείστρας από τον Άγ. Νεόφυτο τον Έγκλειστο. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Η ανακάλυψις της Εγκλείστρας

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Η ανωτέρω περιπέτεια στόχον είχε την ανακοπή του ταξειδίου και άρα την παραμονήν του στη νήσο. Στους βεβαιοπίστους τίποτα δεν συμβαίνει, ή μάλλον δεν ερμηνεύεται ως τυχαίον.
Με βάσιν τον πνευματικόν νόμον, ως αλάνθαστον κριτήριον, μέσω του οποίου ο Παντοκράτωρ Θεός την κτίσιν διοικεί, συνεπέρανε ο όσιος Πατήρ ημών ότι το εμπόδιον αυτό δεν ήτο σύμπτωμα και, κατά το λεγόμενον, τυχαίον, αλλά ο μυστηριώδης τρόπος της επεμβάσεως του Θεού, όστις τα αιτήματα των δούλων Του επακούει και σώζει αυτούς. Δεν ηρμήνευσε την επέμβαση των ανθρώπων στο πρόγραμμά του ως κακότητα, όπως ο κάθε ένας θα έλεγε, αλλ’ ανέτρεξε αμέσως διά της πίστεως προς τον δυνάμενον σώζειν. «Που είναι η πρόνοια του πάντα σκέποντος Θεού;».
«Εν τω επικαλείσθαί με εισήκουσάς μου, ο Θεός της δικαιοσύνης μου, οικτήρισόν με και εισάκουσον της προσευχής μου», και πάλιν «θέλημα των φοβουμένων αυτόν ποιήσει και της δεήσεως αυτών εισακούσεται και σώσει αυτούς».
Ποσάκις και εις ημάς συμβαίνει κάτι παρόμοιον, και πλανώμενοι παρερμηνεύομεν τον στόχον, και αντί ωφελείας θυμομαχούμεν κατά των φαινομένων αιτίων, ως δήθεν εμποδιζόντων ημάς, ενώ η Θεία Πρόνοια άνωθεν επέτρεψε την αποτυχίαν, για μελλοντική μας ασφάλεια.

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Καταγωγή- Παιδική ηλικία- Μοναστικόν στάδιον Αγ. Νεοφύτου

Για την αποστολικήν και αγιοτόκον Κυπριακήν Εκκλησία, δεν είναι ξένον ουδέ ασύνηθες η προβολή και ανάδειξις υψηλών αναστημάτων και μεγάλων φυσιογνωμιών, στο δικό της στερέωμα, είτε διά την ποιότητα της φυσικής απλότητος του λαού της, είτε διά την γεωγραφικήν εγγύτητά της προς τον πυρήνα της αποκαλύψεως, όπου η κοσμοσωτήριος οικονομία επετελέσθη, είτε δι’ άλλον τινά λόγον, που ίσως μπορούν άλλοι ικανοί να προσδιορίσουν.
Μια τέτοια μεγάλη φυσιογνωμία είναι και αυτή που σήμερα προτιθέμεθα να προβάλωμε, η οποία, κατά το φιλοσοφικόν, ήτο «το κατάλληλον πρόσωπον στον κατάλληλο καιρό».
Πράγματι, ως μια ειδική ευλογία της πανσωστικής του Κυρίου μας προνοίας, ανεδείχθη ο μέγας τούτος φωστήρ και μέγιστος παρήγορος, στην πλέον κρίσιμη ώρα, που η νήσος εχειμάζετο διπλά και από τις ανωμαλίες των φυσικών στοιχείων, και από τις κοινωνικές ατασθαλίες, που πληθωρικά συνέβαιναν.

Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος· η ουρανόδρομη πορεία του. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος· η ουρανόδρομη πορεία του

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Απολυτίκιον. Ήχος γ’. Θείας πίστεως.
Βίον έγκλειστον, επιποθήσας, σκεύος τίμιον, της εγκρατείας, ανεδείχθης θεοφόρε Νεόφυτε• των αρετών γάρ τη πράξει κοσμούμενος, έργω και λόγω εκφαίνεις τα κρείττονα. Πάτερ Όσιε, Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος.

Κοντάκιον.
Ήχος πλ. δ’. Tη υπερμάχω
Σαυτόν εγκλείσας ουρανίω σου φρονήματι
Της απαθείας ανεδείχθης Θείον όργανον
Και θεράπων ενθεώτατος της Τριάδος.
Ης τω θρόνω παριστάμενος ικέτευε
Πάσης βλάβης και ανάγκης ημάς ρύεσθαι
Τους βοώντας σοι, χαίροις Πάτερ Νεόφυτε.

Μεγαλυνάριον.
Χαίρει εν σοι Κύπρος η ση πατρίς, εξαιρέτως Πάτερ, η Εγκλείστρα σου η σεπτή, ένθα τους μεγίστους, διήνυσας αγώνας, ην φρούρει αοράτως, σοφέ Νεόφυτε.

Πρόλογος
Δεν ευρίσκεται πράγματι σύγκριση, όταν κάτι ανήκει στο υπέρ, όσο κι αν το επιβάλλη και η ευλογοφανεστέρα ανάγκη. Όταν όμως η ανθρώπινη ανησυχία και επιμονή ενώνεται με παράγοντες που προκαλούν, τότε αρχίζει, έστω και δειλά, η προσπάθεια και γι’ αυτό. Όταν δεν είναι υπερφυσικόν το φαινόμενον, τότε ανήκει στην ανθρώπινη γνώση, τέχνη και ευφυία και γενικά στη λογική.

Περί εκσαρκώσεως του Θεού Λόγον και περί φυλακής του προγράμματος (Εβδομάδα των Βαΐων). Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περί εκσαρκώσεως του Θεού Λόγον και περί φυλακής του προγράμματος (Εβδομάδα των Βαΐων)

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περισσότερο στον άνθρωπο χρειάζεται η καλή τοποθέτηση των πραγμάτων στις δύσκολες αυτές μέρες πού βρισκόμαστε· με περισσότερη σύνεση να ανταποκριθή, γιατί, όπως ακούσαμε και στην ανάγνωση της τράπεζας «διά το πληθυνθήναι την ανομία», κατά τον λόγο του Κυρίου, «ψυγήσεται η αγάπη των πολλών».
Η αγάπη είναι απόρροια του Θεού, ο όποιος αρέσκεται να καλήται ΑΓΑΠΗ ο ίδιος· «ο Θεός αγάπη έστί». Όταν φεύγει ο Θεός, οι άνθρωποι τότε μακράν της παρουσίας Του δυστυχούν. Απόδειξη ότι σήμερα «διά το πληθυνθήναι την ανομίαν» έψύγη η αγάπη και οι άνθρωποι είναι δυστυχείς. Ποιος τους κάνει δυστυχείς;
Αν έρμηνεύσωμε την ευτυχία βάσει των υλιστικών θεωριών, ότι δηλαδή αυτή βρίσκεται στην πλησμονή των υλικών αγαθών, τότε γιατί οι άνθρωποι είναι τόσο δυστυχείς, αφού ουδέποτε στην παγκόσμια ιστορία υπήρχαν τόσα πολλά αγαθά, όπως στην σημερινή εποχή;
Ουδέποτε στο παρελθόν ο άνθρωπος επέτυχε την συνάθροιση τόσων υλικών αγαθών όσων στις μέρες μας.
Ουδέποτε μπόρεσε να το κάνη αυτό σε όλη την ροή της ιστορίας του. Και ένώ σήμερα πραγματικά υπάρχουν τόσα πολλά αγαθά και τρόποι πού διατίθενται, έν τούτοις οι άνθρωποι είναι δυστυχέστεροι παρά σ’ όλες τις άλλες εποχές. Άρα, δεν έγκειται η ευτυχία στα υλικά αγαθά για τον έξης λόγο: Επειδή ο άνθρωπος είναι πνευματικό όν, δεν μπορεί η ύλη να τον κάνη ευτυχή, να τον ολοκλήρωση. Αυτό πού του λείπει, σαν πνευματικό όν, είναι η πνευματικότης, η οποία δεν πηγάζει ποτέ από την ύλη.
Ο Θεός Λόγος διά της παρουσίας Του συνεμείχθη μετά του ανθρώπου καί, διά του ανθρώπου, στην υπόλοιπη κτίση και επανέφερε την ισορροπία. Τώρα ο άνθρωπος ανθίσταται και επαναστατεί κατά του Θεού.

Περί της αναστάσεως του Λαζάρου. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περί της αναστάσεως του Λαζάρου

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Θά σας ενθυμίσω ένα ώραίο ρητό του μεγάλου μας πατρός Επιφανίου Επισκόπου Κύπρου, το όποιον έξεφώνησε κάποτε στην άρχή ενός λόγου του. «Προ έξ ήμερων του πάσχα, διά των πέντε αισθήσεων, τον τετραήμερον ο τριήμερος, ταις δυσί τον έναν χαρίζεται».
Ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός, ο όποιος αποτελείωσε την αποστολή Του και θεράπευσε το πανανθρώπινο τραύμα και σε έξι ημέρες θα παρεδίδετο στα πανάχραντα Του πάθη, όπου θα έσφράγιζε την επιτυχία της σωτηρίας μας, έδειξε, σαν προοίμιο σε μας τους μαθητές Του και γενικά σε όλον τον κόσμο, ότι υπάρχει ανάσταση νεκρών και ότι Αυτός είναι όντως «η Ανά-στασις και η Ζωή».
Ακριβώς πριν από τα συνταρακτικά τούτα γεγονότα, της αναστάσεως δηλαδή του Κυρίου, προηγήθηκεν κατά έξι μέρες η ανάσταση του Λαζάρου, ο όποιος, όπως ξέρετε, ήταν φίλος του Χριστού. Και ο Σίμων ο λεπρός, ο Φαρισαίος, ο πατέρας του Λαζάρου, επειδή ήταν πιστός, αρεσκόταν ο Κύριος να συχνάζη στην οικία του και να έχη φιλικές σχέσεις με αυτήν την οικογένεια.
Άνέστησε φυσικά τον Λάζαρο, όχι τόσο για να δείξη την δύναμη της θεοπρεπούς Του μεγαλωσύνης, άλλωστε το είχε κάνει και ενωρίτερα αυτό σε άλλες περιπτώσεις, αλλά για να δείξη ότι πλησιάζει το προοίμιο της συντριβής του θανάτου και της γενικής αναστάσεως της ανθρωπινής φύσεως και της αποκαταστάσεως συμπάσης της κτίσεως «της ύποταγείσης εις την φθοράν» έξ αιτίας της πτώσεως του ανθρώπου.

Περί προσοχής και εσωστρέφειας. Μνήμη Αγίων Δωροθέου και Ιωάννου της Κλίμακος. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 

Περί προσοχής και εσωστρέφειας

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Αί οι δύο έορταζόμενοι κορυφαίοι Πατέρες -Άγιος Δωρόθεος και Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης – έφθασαν, κατά το ανθρώπινο, στην απάθεια και με πολύ μεγάλη ευχέρεια χειρίζονται τα θέματα της σωτηρίας, από την εισαγωγή της μετανοίας, έως αυτής ταύτης της θεώσεως.
Και οι δύο επιμένουν ότι πρέπει να έχωμε «βίαν φύσεως»· και τόσο στην βιογραφία όσο και στα παραγγέλματα τους βλέπομε ότι δεν περιέχουν κάτι το υπερβολικό, όσον αφορά την σκληρότητα του αγωνιστικού επιπέδου, τρόπον τινά δηλαδή της πρακτικής. Παραμένουν όμως στην ιδία τοποθέτηση της βίας. «Τί έστί μοναχός;» Λέγει ο Άγιος Ιωάννης: «Βία φύσεως διηνεκής». Αυτό ένθυμάμαι μας έτόνιζε και ο αείμνηστος γέροντας μας, προσθέτοντας και την λέξη «ακατάπαυστος».
Στους δύο αυτούς φωστήρες δεν εύρίσκομε καμμίαν υπερβολή. Ο Άγιος Ιωάννης στην δίαιτα του έπαιρνε απ’ όλα τα φαγητά, όσα επιτρέπει το μοναστικό επάγγελμα. Δεν έκανε ακραίες, αυστηρές ασκήσεις, όπως έκαναν μερικοί από τους Πατέρες πού άρκούντο μόνο στα βότανα, είτε δεν εκοιμώντο καθόλου, είτε έτρωγαν ξερό ψωμί.
Πού έγκειται λοιπόν η βία; Διότι αυτό ακριβώς μας απασχολεί. Οι Πατέρες, είτε απόλυτοι άσκηταί ήσαν, είτε σε κοινόβιο ζούσαν, περικλείουν τον μοναχισμόν στην βία της φύσεως, «τήν διηνεκή». Η βία δεν συνίσταται στο να κάνωμε ακραία πράγματα, τα όποια και δύσκολα είναι, και αδύνατα στους ασθενείς οργανισμούς.
Η βία συνίσταται στον εσωτερικό μας κόσμο, στην ακρίβεια της συνειδήσεως, όπως πολλές φορές τονίσαμε καί, αν προσέξωμε στους δύο αυτούς Οσίους, θα δούμε ότι πράγματι σε αυτό τον τομέα στηρίζουν την βία.

Περί ταπεινώσεως. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περί ταπεινώσεως

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Περάσαμε το ήμισυ της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, το στάδιο δηλαδή αυτό της άγωνιστικότητος, και τώρα βαδίζομε προς το τέρμα, οπόταν και θα συναντήσωμε την πραγματική προσκύνηση των Αγίων εορτών, πού τόση σημασία έχουν για ‘μάς.
Θα ήθελα να σας υπενθυμίσω τον ώραίον εκείνον στίχο από τους οίκους της Δεσποίνης μας Θεοτόκου, πού λέει το έξης: «Χαίρε, ύψος δυσανάβατον ανθρωπίνοις λογισμοίς, χαίρε, βάθος δυσθεώρητον και Αγγέλων όφθαλμοίς». Αν θυμάστε, το θέμα της αναγνώσεως της τράπεζας το μεσημέρι, ήτο περί ταπεινοφροσύνης.
Άκριβώς αυτό πού μας απασχολεί. Διότι αν και η ταπεινοφροσύνη είναι γενικό καθήκον κάθε χριστιανού, ειδικά για τον μοναχό είναι στόχος και σκοπός. Γι’ αυτό και το σχήμα, η αμφίεση, η κατοίκιση, η διατροφή, η συμπεριφορά και γενικά όλη του η θέση είς τούτο αποσκοπεί, στο ταπεινό φρόνημα. Όπως άλλοτε ερμηνεύσαμε με λεπτομέρεια, το ταπεινό φρόνημα δεν είναι τίποτε τυχαίο, όπως παραδείγματος χάριν εξασκεί κάποιος μια αρετή για να αναχαιτήση η ανατρέψη την αντίστοιχη κακία.
 Το θέμα της ταπεινώσεως δεν μπορούμε να το περιγράψωμεν, έφ’ όσον δεν μπόρεσαν νά το περιγράψουν κορυφαίοι Πατέρες. Άλλά άμυδρώς αναφέρομε ελάχιστα ψήγματα, πού να μπορέσουν αυτά τα λίγα να μας βοηθήσουν στον στόχο αυτό. Ο μοναχός πού θα χάση το νόημα της ταπεινοφροσύνης, αμφιβάλλω αν θα επιτύχη τον σκοπό του.
Τώρα όμως εκείνο το ελάχιστο θα όναφέρωμε, ξεκινώντας από την προσωπικότητα του Δεσπότου μας Χριστού, ο όποιος «κλίνας ουρανούς κατέβη, έκένωσεν εαυτόν και φόρεσε την ήμετέραν φύσιν», όντας «ο λόγος του Θεού», στον όποιον «εδόθη πάσα εξουσία έν ούρανω και επί γής».

Ο ζωοποιός Σταυρός. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Ο ζωοποιός Σταυρός

Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Γιά μας τους μοναχούς το νόημα του Σταυρού είναι το κέντρο του σκοπού μας, είναι το καύχημα μας, είναι η ελπίδα μας και η προσδοκία μας. Όταν βλέπωμε την λύσσα του εχθρού, όταν βλέπωμε τις πολύμορφες αδυναμίες της δικής μας φύσεως, όταν βλέπωμε τα πάθη και τις επιθυμίες πού μας πολιορκούν και απειλούν να μας εκμηδενίσουν, τότε άτενίζομε τον Σταυρό και αντλούμεν όλο το θάρρος να αγωνιστούμε και στο τέλος γινόμεθα νικητές.
Το άξιωσημείωτο είναι πώς να τον άγκαλιάσωμε και πώς να τον σηκώσωμε απρόσκοπτα. Διότι μόνον έτσι, διά της αναβάσεως μας επί του Σταυρού, θα δούμε πίσω από αυτόν τα σύμβολα της αναστάσεως. Μόνον εκείνοι πού αποθνήσκουν, εκείνοι και θα ζήσουν. Όποιος θέλει να βρή την ζωήν του, θα την «όπωλέση»· κι όποιος «τήν απωλέση ένεκεν εμού και του Ευαγγελίου», δηλαδή όποιος σηκώσει τον Σταυρό, εκείνος βέβαια δικαιούται να την αναστήση.
Γι’ αυτό απόψε με μεγαλύτερη ευλάβεια να άκούσωμε τα ωραία εκείνα ύμνολογικά ποιήματα των Πατέρων μας- να προσκυνήσωμε το σύμβολο εκείνο το όποιο ο διάβολος πρόβαλε σαν κατάρα και ο Κύριος μας το μετέβαλε σε ευλογία για νά καταστρέψη αυτόν καί, δεύτερον, για να δώση σε μας όπλο ακαταμάχητο.

Περί θείου ζήλου. Β' εβδομάδα Μ. Τεσσαρακοστής. Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

 Περί θείου ζήλου

  
Γέροντας Ιωσήφ Βατοπαιδινός

Χάριτι Θεού συμπληρώσαμε την πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Πέραν της πρόσωπικής μας εμπειρίας αναφέρομεν και από τις κατηχήσεις των Πατέρων μας και ιδίως του Μεγάλου Θεοδώρου του Στουδίτου, αύτού του πραγματικού πατρώνος της μοναστικής μας ζωής.
Αυτός ο Άγιος αναφέρει ότι, στις ήμερες αυτές της νηστείας πού απότομα μεταβάλλεται το τυπικό, συμβαίνουν ανωμαλίες οργανικές στο σώμα του ανθρώπου.
Να ξέρετε πώς αυτή είναι η φύση των πραγμάτων και να μην τρομάζετε, επειδή απότομα κάναμε στροφή στο θέμα της δίαιτας μας και γενικά όλης της αναστροφής μας. Επίσης παίζει ρόλο καυτό κλίμα, πού, αν και βαδίζομε προς την άνοιξη, είναι ακόμα πολύ ψυχρό.
Αυτά όλα είναι εκείνα τα οποία προκαλούν ανωμαλία στον οργανισμό, γι’ αυτό πρέπει να είστε περισσότερο προσεκτικοί, όσον εξαρτάται από σάς. Γιατί η σωματική ασθένεια επιδρά και στην πνευματική υπόσταση μας, όπως χαρακτηριστικά το αναφέρει και ο ποιητής του παρακλητικού κανόνος της Θεοτόκου, «ασθενεί το σώμα, ασθενεί μου και η ψυχή». Προσέχετε, όσο μπορείτε, να μην κρυώνετε και στή δίαιτα σας να είστε προσεκτικοί.
Πέραν τούτου όμως να μην ξεχνάμε ότι, σαν στρατευόμενοι, έχομε συνεχώς μίαν αόρατη εμπόλεμη κατάσταση. Ο εχθρός μας, ο όποιος είναι τόσο πολυδαίδαλος και πολυκύμαντος και παμπόνηρος, δεν φείδεται ούδενός τρόπου και μέσου στο να επιστράτευση κάθε τί το όποιο μας περιστοιχίζει και μέσω αύτού μας δημιουργεί κρούση και μάχη και πόλεμο.