Αλέξανδρος Μωραϊτίδης - «Με του Βορηά τα Κύματα» (Απόσπασμα)

ΜΕ ΤΟΥ ΒΟΡΗΑ ΤΑ ΚΥΜΑΤΑ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΩΡΑΪΤΙΔΗΣ

1898

Η αγία Φωτεινή.   Ο ναός.   Πως εκτίσθη.  Το περίφημον τέμπλεον.   Ο στολισμός του Ναού.   Αι ακολουθίαι.  Οι ιεροψάλται.   Σκέψεις.

     Διακρίνω το περίφημον κωδωνοστάσιον της Αγίας Φωτεινής• ένα πάλλευκον και πολυσύνθετον κομψόν οικοδόμημα από ωραία λευκά μάρμαρα, με κίονας και κιονίσκους και τόξα και τοξίδια, με εύμορφα γεγλυμμένα στολίσματα, όπου αλλού πουθενά δεν έχω ιδεί. Ας εισέλθωμεν λοιπόν εις την Μητρόπολιν της Σμύρνης. Μεγάλη, δενδροφυτευμένη, ανθόσπαρτος και δροσόλουστος πλατεία, με πλατάνους χλοεράς και ευώδεις βασιλικούς, περικλείει τον σεπτόν ναόν της αγίας Φωτεινής, ταπεινόν έξωθεν, ευτελή, άνευ τρούλλου, πλην γέμοντα ένδον αρχαιότητος, καλλιτεχνημάτων και κατανύξεως. Καθώς επληροφορήθην, καθ' ην χρονικήν περίοδον εκτίσθη η Αγία Φωτεινή, ο Σουλτάνος είχεν απαγορεύσει εις τους Έλληνας την ανακαίνισιν ή ανέγερσιν Ναών. Όμως οι Σμυρναίοι κατώρθωσαν να λάβουν μίαν άδειαν, ισχύουσαν δια 40 ημέρας. Κτίσται λοιπόν 100 με βοηθούς άλλους τόσους, θεμελιωθέντος του Ναού, ειργάζοντο και τας νύκτας ακόμη, ίνα καταστή δυνατόν να τελειωθή ο Ναός εντός της ορισθείσης προθεσμίας. Όπερ και κατωρθώθη. Όμως απέμεινε μικρόν μέρος αυτού, προς τον Νάρθηκα, άστεγον. Επειδή δε εξημέρονε Κυριακή, και είχεν αποφασισθή να γείνουν τα εγκαίνια του Ναού κατ' αυτήν την ημέραν, και τελεσθή η πρώτη λειτουργία, εστέγασαν το μέρος εκείνο με μουσαμάν. Πλήθος λοιπόν κόσμου, όλοι οι ευλαβείς Σμυρναίοι, άρχοντες και εργατικοί, και οι των διαφόρων Ισναφίων, επλήρωσαν τον Ναόν με χαράν απερίγραπτον, η οποία άστραπτεν εις τα πρόσωπα όλων. Αίφνης όμως μία θύελλα, μία λαίλαψ επισυμβάσα, ανέτρεψε τον μουσαμάν, βροχή δε ραγδαία επακολουθήσασα κατεπλημμύρησε τον Ναόν. Όμως, τούτο είνε το θαυμαστόν, κανείς δεν μετεκινήθη από την θέσιν έως τέλους της θείας Λειτουργίας.

     Ήτο Σάββατον εσπέρας ότε εισήλθον. Εψάλλετο ο εσπερινός.
Ο μητροπολίτης Σμύρνης, ο σεβασμιώτατος κ. Βασίλειος, με την λευκήν γενειάδα του, με την αφελή όλην μορφήν του και με τα γυαλιά του, εχοροστάτει. Παρ' αυτώ, επί χαμηλοτέρου θρόνου, ο μέγας αρχιδιάκονος ως φρουρός• εξάς δ' όλη ιερέων ετέλει τον εσπερινόν μετά διακόνων.
Και δεν ήτο —μη θαρρήτε— καμμία πανήγυρις. Απλώς ήτο απλής Κυριακής εσπερινός. Σαββατόβραδον. Ιερεύς εν μέσω ιστάμενος ανέγνω το Κάθισμα του Ψαλτηρίου. Οι ψάλται με το ιερόν των ένδυμα, με τους βοηθούς των, έψαλλον παναρμονίως όλην την ακολουθίαν του εσπερινού, ενώ ο
ναός επληρούτο (ακούσατε! ακούσατε!) επληρούτο κόσμου. Όχι αργού, αλλά κόσμου της δουλειάς, όστις όμως αφίνει προς στιγμήν την εργασίαν του (άκουε ουρανέ! ενωτίζου η γη!) αφίνει την εργασίαν του, δια να προσευχηθή. (Τι λέγεις, κύριε πρώην πρεσβευτά, από το Λονδίνον, με τα γυαλιά; Χρειάζεται μεταρρύθμισιν η ορθόδοξος Εκκλησία της Σμύρνης;) Μου φαίνεται ότι τα κεφάλια μας, δυστυχώς, χρειάζονται μεταρρύθμισιν και ξεθυμαίνομεν, πότε εις το κακόμοιρον το Σύνταγμα, και πότε εις την δυστυχισμένην την Εκκλησίαν! Και ο «Ιερός Σύνδεσμος» τα χάφτει αυτά τα δόγματα από την Λόντραν, χωρίς να διαμαρτυρηθή. Και ημπορεί κανείς να πιστεύση τουλάχιστον, ότι δεν είναι διαμαρτυρόμενος. Καλό κι' αυτό!

     Τάξις, σεμνοπρέπεια και ακρίβεια απαράμιλλος. Που να φανή το θαύμα αυτό εν Αθήναις, όπου ο εσπερινός τελείται σαν κρυφά, σαν αγγαρία, σαν με εντροπήν μήπως αποκληθώσιν από την Λόντραν βαττολογούντες οι χριστιανοί.

     Άξιον σημειώσεως είνε ότι η ελληνική Χριστιανική κοινωνία της Σμύρνης, διεκρίθη πάντοτε, μάλιστα εις τους προ της Επαναστάσεως χρόνους δια την ευσέβειαν, την ευλάβειαν και τα φιλακόλουθα ωραία χριστιανικά αισθήματά τους. Ημπορεί να συνετέλεσεν εις τούτο η ιστορική Σχολή της, η Ευαγγελική καλούμενη, ένθα εδίδαξαν επισημότατοι κληρικοί της Ελληνικής ορθοδοξίας, εν οίς ο Μέγας Οικονόμος. Ημπορεί να συνετέλεσαν εις τούτο και οι ευλαβέστατοι ιεροκήρυκες οπού ποτέ δεν έλειψαν από την πόλιν αυτήν, την καθαρώς Ελληνικήν, τους χρόνους εκείνους, εν οίς ο αγιώτατος